İlkokulda Problem Çözme Becerisi Nasıl Gelişir?

Pek çok velinin kafasını karıştıran bir durum vardır: Çocuk toplama, çıkarma, çarpma ve bölmeyi biliyor, işlem sorularını rahatça çözüyor. Ama aynı işlemler bir hikâyenin içinde, bir problem olarak sorulduğunda takılıp kalıyor.

Bunun nedeni şudur: Dört işlemi bilmek, problem çözmek için gereklidir ama yeterli değildir. Problem çözme; okuma, anlama, düşünme ve planlama becerilerini bir arada gerektirir. Bu yazıda ilkokulda problem çözme becerisinin nasıl geliştirileceğini anlatıyorum.

Çocuklar Problemlerde Neden Takılır?

Sınıfta ve birebir derslerde en sık karşılaştığım takılma noktaları şunlardır:

• Anahtar kelime ezberi: Çocuğa “toplam” görünce topla, “kaldı” görünce çıkar diye öğretilmiştir. Ama “Ali’nin 5 kalemi kaldı, başta kaç kalemi vardı?” gibi bir soruda bu ezber yanlış sonuca götürür.
• Okumadan çözmeye başlamak: Çocuk metindeki sayıları görür ve hemen bir işlem yapar.
• Durumu zihninde canlandıramamak: Hikâyede ne olduğunu gözünde canlandıramayan çocuk, hangi işlemi yapacağına karar veremez.
• Çok adımlı problemlerde bir adımı atlamak: İlk işlemi yapıp sonucu cevap olarak yazar.
• Cevabın mantıklılığını kontrol etmemek: Bir sınıfta 250 öğrenci olduğunu ya da birinin yaşının 3 yıl önce eksi 2 olduğunu bulup fark etmez.

Problem Çözmenin Dört Adımı

Matematik eğitiminde yaygın olarak kullanılan bir problem çözme modeli vardır. Birebir derslerde bu modeli çocuğun seviyesine uyarlayarak kullanıyorum:

1. Anla: Problemi oku. Sonra kitaba bakmadan kendi cümlelerinle anlat. Ne biliyoruz? Ne istiyoruz?

2. Planla: Bu problemi nasıl çözebiliriz? Şekil çizebilir miyiz? Daha önce benzer bir problem çözdük mü? Hangi işlemi ya da işlemleri yapmalıyız?

3. Çöz: Planı uygula. Her adımı ayrı ayrı ve düzenli yaz.

4. Kontrol et: Bulduğun cevap mantıklı mı? Soruda istenen şeyi mi buldun? Cevabı problemde yerine koyunca tutuyor mu?

Şekil ve Model Kullanmak

İlkokul çağındaki çocuklar için problem çözmenin en güçlü aracı çizimdir. Problemdeki durumu bir şekille gösteren çocuk, hangi işlemi yapacağını çoğu zaman kendiliğinden görür.

Örneğin: “Ayşe’nin 24 lirası var. Kardeşinin parası onunkinin yarısı kadar. İkisinin toplam kaç lirası var?”

Bu problemi şerit modeliyle çizeriz. Ayşe’nin parasını uzun bir şerit, kardeşinin parasını onun yarısı uzunluğunda bir şerit olarak gösteririz. Çocuk çizimden önce kardeşin parasını bulması, sonra iki parayı toplaması gerektiğini kendisi görür.

Şerit modeli, ilkokuldan ortaokula kadar kesir, oran ve denklem problemlerinde de kullanılabilen çok değerli bir araçtır.

Problem Kurma Çalışmaları

Problem çözme becerisini geliştirmenin en etkili yollarından biri, çocuğa problem kurdurmaktır. “4 × 6 işlemiyle çözülebilecek bir problem yaz” dediğimde çocuk çarpmanın ne anlama geldiğini çok daha derinden kavrar.

Birebir derslerde çocuklarıma kendi hayatlarından problemler kurduruyorum: futbol takımları, doğum günü pastası, harçlık, oyun kartları. Kendi kurduğu problemi çözen çocuk, problemlere yabancılık hissetmez.

Evde Neler Yapabilirsiniz?

• Günlük hayatta problem sorun: “4 kişiyiz, her birimiz 3 dilim pizza yersek kaç dilim gerekir?” gibi sorular problem çözmeyi doğal hale getirir.
• “Nasıl buldun?” diye sorun: Doğru ya da yanlış, çocuğunuzun düşünce yolunu merak edin.
• Cevabı hemen söylemeyin: Takıldığında “Bir şekil çizsek mi?” ya da “Önce neyi bulmamız gerekiyor?” gibi ipuçları verin.
• Anahtar kelime ezberletmeyin: Bunun yerine hikâyeyi canlandırmasına yardım edin.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğum problemleri okuyunca hemen “Anlamadım” diyor, ne yapmalıyım? Bu genellikle okuma-anlama ya da kaygıyla ilgilidir. Problemi birlikte, yavaşça okuyup kendi cümleleriyle anlatmasını isteyin. Birebir derste bu alışkanlığı adım adım kazandırıyoruz.

Problem çözme hangi sınıfta önem kazanıyor? Her sınıfta önemlidir, ancak 3. ve 4. sınıfta çok adımlı problemler artar. 5. sınıftan itibaren de yeni nesil sorular devreye girer.

Problem çözme için özel ders gerekli mi? Her çocuk için gerekli değil. Ancak çocuğunuz işlemleri bildiği halde problemlerde sürekli zorlanıyorsa, birebir çalışma kısa sürede belirgin fark yaratır.